Каб мова родная гучала.

"Дорогами родного края"

22.04.2022
Дидактическая игра для детей 5-7 лет.
развернуть

«ДОРОГАМИ РОДНОГО КРАЯ.

Цель: формирование нравственно-патриотического отношения и чувства сопричастности к малой Родине у детей дошкольного возраста через познание историко-национального, культурного и природного наследия родного края

Задачи:

Образовательные:

формировать у детей дошкольного возраста представления о малой Родине как месте, где человек родился, и стране, где он живет; формировать краеведческие знания об исторических традициях и культурном наследии родного края;

Развивающие:

расширять кругозор детей на основе краеведческого материала, доступного их пониманию; развивать познавательную активность, исследовательские умения и навыки, критичность мышления;

Воспитательные:

воспитывать у детей чувство привязанности к малой Родине, гордости за нее, восхищения ее красотой; воспитывать бережное и созидательное отношение к культурным и природным ценностям родного края.

 

свернуть

Мини-музей "Беларуская хатка"

04.04.2022

    Ва ўстанове дашкольнай адукацыі працуе этнаграфічны музей "Беларуская хатка". Ён быў створаны намаганнямі ўсяго калектыва, выхаванцамі і іх бацькамі.  Этнаграфічны музей пастаянна папаўняецца новымі экспанатамі, распрацоўваюцца разнастайныя экскурсіі і мерапрыемствы. Тут можна не толькі пачуць цікавую гісторыю пра старыя рэчы, а і ўбачыць работы сучасных умельцаў: цацкі-свістулькі, дэкаратыўныя пано, гліняны посуд і шмат іншых вырабаў. Тут дзеці і з беларускай казкай пазнаёмяцца, і ў народную гульню пагуляюць, і песню родную пачуюць.

Мэта: адраджэнне ў выхаванні дашкольнікаў патрыятызму, як найважнейшай духоўна-маральнай і сацыяльнай каштоўнасці, з дапамогай выхавання любові да роднага краю; знаёмства з культурнымі традыцыямі беларускага народа, бытам, звычаямі, фальклорам, святочным календаром.

Задачы:

  • Уключыць дзяцей і бацькоў у творчы працэс па стварэнні і папаўненню міні-музея;
  • Забяспечыць бяспечныя, псіхалагічна-камфортныя, эстэтычныя і здароўезберагальных ўмовы;
  • Спрыяць фарміраванню уяўленняў аб формах традыцыйнага сямейнага ўкладу;
  • арыентаваліся сям'ю на духоўна - маральнае выхаванне дзяцей;
  • Фарміраваць пачуццё любові да Радзімы на аснове вывучэння беларускіх народных традыцый;
  • Раскрыць праз прадметы, экспанаты выставы, экспазіцыі ў даступнай форме унікальную гісторыю сваёй Радзімы.
  • Знаёміць з беларускім народным фальклорам.
  • Развіваць асабістыя якасці дзяцей сродкамі музейнай педагогікі.
  • Выхоўваць беражлівыя адносіны да культурнай спадчыны сваёй краіны, развіваць пачуццё гонару за свой народ.

    Дашкольнікі адчуваюць сваю датычнасць да міні-музею: яны ствараюць тэматычныя вырабы на занятках, прыносяць з дому экспанаты. У міні-музеях можна і трэба ўсё памацаць. Тут дзіця - сааўтар, творца экспазіцыі. Прычым не толькі ён сам, але і яго тата, мама, бабуля і дзядуля. Наш міні-музей - вынік зносін, сумеснай працы выхавальніка, дзяцей і іх сем'яў.

   Прыцягненне бацькоў да ўдзелу ў сумесных музейных мерапрыемствах з'яўляецца паказчыкам эфектыўнага супрацоўніцтва педагогаў з сем'ямі, пры якім бацькі паступова ад назіральнікаў педагагічнага працэсу перайшлі да пазіцыі ініцыятараў і актыўных удзельнікаў.

   Праз арганізацыю прадметна-развіваючага асяроддзя, якое спрыяе развіццю дзіцяці і садзейнічае яго спазнавальнай актыўнасці, прывіваем любоў да свайго народа, далучаем да нацыянальнай культуры, выхоўваем эстэтычны густ.

 

свернуть

Лэпбук: “Беларусь- мая Радзіма”

20.04.2022

Метадычныя рэкамендацыі

Лэпбук: “Беларусь- мая Радзіма”

Лэпбук “Беларусь – мая Радзіма” выкарыстоўваецца на занятках па адукацыйнай вобласці “Дзіця і грамадства”, разлічаны на выхаванцаў старэйшага ўзросту.

Мэта: фарміраванне ў выхаванцаў патрыятычных пачуццяў, любові да роднай прыроды, да гістарычнага мінулага, нацыянальнай культуры, развіццё асобасных якасцей дзіцяці на аснове ўключэння яго ў сістэму сацыяльных адносін у розных гульнявых сітуацыях.

Гэта мэта рэалізуецца ў наступных задачах:

  • cадзейнічаць усведамленню прыналежнасці выхаванцаў да грамадства ў цэлым, развіццю творчых і арганізатарскіх здольнасцей, цікавасці да сацыяльнай рэчаіснасці;
  • cпрыяць фарміраванню нацыянальнай свядомасці выхаванцаў, уяўленняў пра культурныя каштоўнасці, дзяржаўныя і народныя святы, прыродныя сімвалы Рэспублікі Беларусь;
  • cтвараць умовы для выхавання пачуцця любові да роднага краю і гонару за яго.

Лэпбук “Беларусь – мая Радзіма” – гэта сучасны сродак навучання ў выглядзе кніжкі-раскладанкі, якая створана з мэтай выканання навучальных і гульнявых заданняў. На яго старонках размешчаны наступныя элементы: дыдактычныя гульні, практыкаванні, творы беларускіх пісьменнікаў, элементы дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, якія адпавядаюць праграме дашкольнай адукацыі і накіраваны на тое, каб прывіць выхаванцам любоў да Радзімы, прыроды, роднай мовы. Лэпбук мае практычнае значэнне. Ім могуць карыстацца выхаванцы як індывідуальна, так і ў калектыўнай працы разам з педагогам.ч

свернуть

Дидактические игры

07.04.2022

БЕЛАРУСКІЯ САЙТЫ ПА АДУКАЦЫІ, ВЫХАВАННІ І РАЗВІЦЦІ НАШЫХ ДАШКАЛЯТ!

22.03.2022

ПРАПАНУЕМ ВАМ, ПАВАЖАНЫЯ БАЦЬКІ,

БЕЛАРУСКІЯ САЙТЫ ПА АДУКАЦЫІ, ВЫХАВАННІ І РАЗВІЦЦІ НАШЫХ ДАШКАЛЯТ!

"Вясёлка" - часопiс для дзяцей i iх бацькоў         http://www.veselka.by

"Буся" - чытанка-маляванка для дашкольнікаў   http://www.veselka.by/?page_id=4543

Праект «Народныя казкі для дзетак» — iнiцыятыва ЮНIСЕФ у Беларусі. Там вы знойдзеце многа цудоўных казак и гульняў для вашых дзетак на беларускай мове.

http://kazki.unicef.by/

Вершы.ru - нацыянальны паэтычны партал, на якiм вы знойдзеце вершы для дзяцей на беларускай мове.

http://www.vershy.ru/category/vershy-dlya-dzyatsei

Казкi беларускiя

Вось што гавораць пра сайт яго распрацоўшчыкi: "Гэты сайт прысвечаны беларускім казкам для малых і дарослых, але й не толькі. Усе дзеткі любяць казкі, вершы, мульцікі, гульні. Усе дзеткі, безумоўна, маюць на гэта права. Беларуская і беларускамоўная культуры цяпер падзелены, але гэта не нашая віна і не наша доля, таму мы запрашаем вас паспрыяць, каб гэткая “няправільная” сітуацыя паступова змянілася! Нам не важна, на якой мове вы размаўляеце па жыцці ці з якімі памылкамі вы пішаце па-беларуску. Нам важна ваша жаданне прачытаць свайму дзіцяці беларускую казку на роднай мове, і менавіта гэта аб’ядноўвае ўсіх наведвальнікаў гэтага сайта!"

http://kazki.by

Усе серыі Свінкі Пэпы на беларускай мове.

https://youtu.be/y-xHTirHmIA

https://youtu.be/Ev-ysHFvm2M - назвы птушак

https://youtu.be/Fy5oSJGVewQ - дзікія жывёлы

https://youtu.be/dbHw_AAM_Jc - музычныя інстументы

https://youtu.be/vBXAgoLPuLk - посуд

 

свернуть

Казкі

15.02.2022

Прыказкі, конкурсы, сцэнары, загадкі, калыханкі, прыпеўкі, вершыкі і шмат іншага для беларускіх дзетак.

Подробнее смотреть здесь: http://kazki.by/

  • Праект "Народныя казкі для дзетак"

Подробнее смотреть здесь: http://kazki.unicef.by/

свернуть

Выказванні пра родную мову

08.02.2022

Ніякае багацце людзей не бывае даражэйшым за іх родную мову. (Я.Колас)

Изображение

Толькі праз родную мову чалавек можа стаць беларусам, бо ў ёй хімія і фізіка, гісторыя і батаніка, эканоміка і культура таго, што называецца нацыяй, народам. (Я.Сіпакоў)

Изображение

Мова — гэта вялікі народны скарб. Яе нельга не паважаць, як нельга не паважаць родны народ. (І.Мележ)

Изображение

Не саромся, беларус, гаманіць па-свойму — на роднай мове бацькоў і дзядоў сваіх. Шануй сваю мову, шануй свае песні, свае казкі, звычаі і ўсё роднае — гэта спадчына дзядоў і вялікі нацыянальны скарб. Толькі тады цябе ўсе будуць шанаваць як чалавека, калі сам сябе будзеш шанаваць — калі не адкінеш свайго нацыянальнага ўласнага багацця. А першы скарб нацыянальны — гэта родная мова. (З.Бядуля)

Изображение

Хто не шануе родную мову, той не шануе сябе самога, ні свой род, ні сваіх дзядоў-бацькоў, якія той жа мовай гаварылі. (В.Ластоўскі)

Изображение

Хто саромеецца роднай мовы, варты таго, каб і яго добрыя людзі саромеліся. (В.Ластоўскі)

Изображение

 

Яно добра, а нават і трэба знаць суседскую мову, але найперш трэба знаць сваю. (Ф.Багушэвіч)

Изображение

Родная мова, быццам цэмент, звязвае людзей. Яна дае ім найлепшы спосаб разумець адзін аднаго, адной думкай жыць, адной долі шукаць. (Цётка)

Изображение

Роднае слова — гэта першая крыніца, праз якую мы пазнаём жыццё і акаляючы нас свет. (Я.Колас)

Изображение

Трэба любіць, ведаць і шанаваць мову свайго народа і ўмець дасканала валодаць ёю. (Я.Колас)

Изображение

Ігнараваць мову — гэта значыць ігнараваць народ, нацыю. (П.Пестрак)

Изображение

Любіце і шануйце, як святыню, роднае слова, з якім вас літасцівы Бог на свет пусціў. (Ф.Скарына)

Изображение

Хто адрокся мовы бацькоў сваіх, хто ўдзеў чужую апратку — той адышоў ад народу далёка-далёка. Ён чужы ў роднай вёсцы, у сваёй сям’і. І на яго браты глядзяць як на чужынца. (Цётка)

Изображение

Родная мова, быццам цэмент, звязвае людзей. Яна дае ім найлепшы спосаб разумець адзін аднаго, адной думкай жыць, адной долі шукаць. (Цётка)

Изображение

Кожны народ мае хаця б адзін геніяльны творы, і гэты твор – мова. (А.Разанаў)

Изображение

Незвычайнае хараство і зладжанасць чуецца нам у гучанні роднага слова. (А.Крывіцкі)

Изображение

Хто забыў сваіх продкаў — сябе губляе, хто забыў сваю мову — усё згубіў. (У.Караткевіч)

Изображение

Беларусь-католік, ці беларусь-праваслаўны павінны то помніць, што ў іх адна Бацькаўшчына – Беларусь, адна мова родная – беларуская, адны звычаі і абычаі, адвеку перадаваныя з пакалення ў пакаленне. (Я.Купала)

Изображение

Там, дзе не шануюць роднай мовы, мялеюць рэкі, нішчацца дубровы, народ той мёртвы, а той край нямы. (Г.Бураўкін)

Изображение

Што ў цябе ёсць, акрамя мовы, з якой складаюцца твае думкі і словы? (В.Марціновіч)

свернуть

Гісторыя беларускіх народных гульняў

18.01.2022

   Гісторыя беларускіх народных гульняў арганічна звязана з гісторыяй народа, яго працай, побытам, вераваннямі і звычаямі. Вядома больш за 400 беларускіх народных гульняў. У сваёй сукупнасці яны сінтэзуюць элементы фальклору, народнага тэатра, працоўнага і воінскага мастацтва. Да цяперашняга часу ў Беларусі захавалася вялікая група гульняў з сельскагаспадарчымі і паляўнічымі сюжэтамі, якія з улікам некаторых позніх змяненняў могуць быць аднесены да найстаражытным славянскім гульняў («Проса», «Рэдзька», «Хорт», «Воўк», «Крумкач» і інш.), а таксама захаваліся гульні, сюжэты якіх склаліся пад уплывам культавых і бытавых абрадаў («Зязюля», «Лось», «Яшчур», «Млын», «У тура», «Страла», «Мак» і інш.).

  Пэўны адбітак на змест беларускіх народных гульняў наклалі розныя гістарычныя падзеі, адгалоскі старажытных звычаяў і парадкаў, напрыклад панщины, рэкруцкія павіннасьці, народных паўстанняў («Стралец», «У казакоў», «У пана», «Некрут» і інш.). У некаторых гульнях знайшлі адлюстраванне прадстаўлення скамарохаў, лялечнікаў («Мядзведзь», «Каток», «Бег на хадулях» і інш.). На тэматыцы больш позніх па часе ўзнікнення гульняў адбілася развіццё прамысловасці («У шашу», «Жалязяка», «Тягники» і інш.). У беларускіх народных гульнях пераважаюць кароткія перабежкі, кідання ў мэту і лоўля прадметаў, сілавая барацьба, арганізацыя гульняў нескладана, і, як правіла, для іх не патрабуецца спецыяльных пляцовак. 

    З традыцыйных гульнявых снарадаў і прыстасаванняў для народных гульняў можна вылучыць палкі для кідання (біты), палкі для адбіванне прадметаў у выглядзе лапаткі, скураны або кужэльную мяч (апука), клюшкі, калодачкі, апрацаваныя костачкі жывёл (бабкі), калодачку з завостранымі канцамі ( «клёк»), драўляныя колы - спілоўкі дрэва, металічныя калкі ( «трэнцики»), драўляныя шарыкі. Цэлы шэраг дзіцячых гульняў заснаваны на злучэнні песні з рухам. Гэта гульні карагодныя. У падобных гульнях дзеянне ажыццяўляецца ў рытме, словах і тэкстах, тут дзіця драматызуе тое, пра што спяваецца ў песні. Песня цесна звязана з народнай гульнёй. 

   У гульнях ранняга ўзросту цяжка адрозніць, дзе канчаецца песня і пачынаецца гульня. Песня паступова пераходзіць у рухомую гульню. Народная педагогіка выдатна вызначыла паслядоўнасць гульняў ад малалецтва да сталасці. У той жа час, народныя гульні вельмі гнуткія ва ўзроставым стаўленні. Напрыклад, у "Хованкі", "Кошкі-мышкі" і інш. Ахвотна гуляюць дзеці малодшага, старэйшага дашкольнага і школьнага ўзросту. 

   Народныя рухомыя гульні ўплываюць на выхаванне волі, маральных пачуццяў, развіццё кемлівасці, хуткасці рэакцыі, фізічна ўмацоўваюць дзіцяці. Праз гульню выхоўваецца пачуццё адказнасці перад калектывам, уменне дзейнічаць у камандзе. Разам з тым, спантаннасць гульні, адсутнасць дыдактычных задач робіць гэтыя гульні прывабнымі "свежымі" для дзяцей. Па-відаць, такое шырокае прымяненне народных рухомых гульняў і забяспечвае іх захаванасць і перадачу з пакалення ў пакаленне. Гульні здаўна служылі сродкам самапазнання, тут праяўлялі свае лепшыя якасці: дабрыню, высакароднасць, ўзаемавыручку, самаахвяраванне дзеля іншых. Няма патрэбы даказваць, што народныя гульні з даўніх часоў былі не проста забавай, але і навучаннем, выхаваннем, псіхалагічнай разгрузкай, а на святах і гуляннях абавязкова ўваходзілі ў «культурную праграму». Вось, напрыклад, ловилки-даганялкі: і спрыт развіваюць, і ўвага настройваюць, і хуткасць рэакцыі паляпшаюць. А спецыяльныя даследаванні паказваюць, што яны яшчэ і вельмі дабратворна дзейнічаюць на фарміраванне культуры зносін. У дзіцячым побыце ёсць свае традыцыі. Адна з іх - гэта запазычанне гульняў дзецьмі адзін ад аднаго, малодшага пакалення ад больш старэйшага. 

   Наўрад ці калі-небудзь мы сур'ёзна задумваліся, хто і калі зляпіў першы сняжок, хто выдумаў катацца на санках з горкі; ці колькі гадоў «Казакі-разбойнікаў». Гэтыя гульні жылі з намі з самага дзяцінства і ўспрымаліся нам як нешта само сабой разумеецца. А бо практычна ўсе актыўныя дзіцячыя гульні маюць сваю гісторыю, якая цесна пераплятаецца з гісторыяй нашай краіны, проста мы не звяртаем на гэта ўвагу. 

   Калі больш уважліва прасачыць за ўзнікненнем, гісторыяй і развіццём народных гульняў, то можна заўважыць, што самі гульні ўзнікалі не на пустым месцы, а правобразам для іх служылі рэальныя падзеі як бытавыя, так і культурна-гістарычныя. Педагогі высока ацэньваюць значэнне народных гульняў. Так П.Ф. Лесгафта менавіта народныя гульні паклаў у аснову сістэмы фізічнай адукацыі. К.Д. Ушынскага лічыў гэтыя гульні найбольш даступным «матэрыялам» для дзяцей. Дзякуючы сваёй вобразнасці народныя гульні захапляюць дзяцей дашкольнага і малодшага школьнага ўзросту. 

свернуть

БЕЛАРУСКІ ФАЛЬКЛОР ДЛЯ ДЗЯЦЕЙ

27.12.2021

Цяжка знайсці больш каштоўны матэрыял па далучэнні дашкольнікаў да беларускай нацыянальнай культуры, чым дзіцячы фальклор і народныя гульні.  Творы вуснай народнай творчасці змалку ўваходзяць у дзіцячае жыццё; на прыкладзе знаёмых вобразаў(кот, гусі, каза), праз нескладаныя сюжэты выхоўвае веру ў дабро, справядлівасць, раскрывае маральна-этычныя погляды беларусаў, дае магчымасць прывіць любоў і павагу да роднага слова.  Ужо сёння важна звярнуць увагу на выхаванне пачуцця патрыятызму, пазбаўленне комплексаў нацыянальнай прыніжанасці і нігілізму. Гэта задача набывае актуальнасць у наш час у сувязі з агрэсіўным наплывам масавай культуры і стратай прадстаўнікамі розных народаў духоўнай сувязі са сваёй нацыянальнай культурай.

    Спецыфічныя ўмовы двухмоўя патрабуюць асаблівай увагі да авалодання дзецьмі роднай беларускай мовай. Сітуацыя, калі дзеці адначасова чуюць і рускую, і беларускую мовы, садзейнічае аднолькаваму ўзроўню іх ўспрымання, разумення. Улічваючы гэтыя асаблівасці, неабходна, каб дзеці часцей чулі, разумелі, ведалі родную беларускую мову, каб авалоданне правільным беларускім маўленнем ажыццяўлялася ў працэсе арганізаванага навучання.  

      Вызначым мастацкія асаблівасці кожнага віда фальклорных твораў.

КАЛЫХАНКІ асноўная задача –супакоіць дзіця мелодыкай, рытмам вершаваных строк, ціхім голасам, ласкавымі словамі. Часцей за ўсё – гэта калыханкі пра ката. Раней, перш чым пакласці дзіця ў ложак ці калыску, туды пускалі ката, каб ён забраў усе чары, а пакінуў толькі цяпло, дабро, прыязнасць.

ЗАБАЎЛЯНКІ, ПАЦЕШКІ – суправаджаюць пальчыкавыя гульні, гушканне, пацягванне, першыя крокі дзіця, супакойванне, кармленне.

ПЕСНІ – адносяцца песні дарослых для дзяцей і тыя песні, што выконваюць самі дзеці. Праз песні атрымоўваюць пэўныя ўяўленні аб навакольным свеце, выхоўваецца павага да працы, асуджаецца лянота, абыякавасць. Займальнасць сюжэта, яго дынамічнасць, кампазіцыйная стройнасць спрыяюць вобразнаму мышленню, адначасова дапамагаюць засвоіць пэўныя гукі (прыпевы гой-гой-гой! Люлі-люлі)

ЗАКЛІЧКІ – гэта зварот, заклік да сіл прыроды, з’явам, адухаўленне прыроды.

ДРАЖНІЛКІ лаканічныя, невялікага памеру, высмейваюцца нейкія адмоўныя рысы чалавека ці жывел, дакладна перадаюць пэўную рысу характару.

ЛІЧЫЛКІ – прысвечаны для ўстановы чароднасці ў гульнях, выбар вядучага.

ГУЛЬНІ – прасочваецца цесная сувязь з земляробствам, з бытам, з навакольнай прыродай; многія гульні заснаваны на перайманні рухаў, дзеянняў пры пэўных гаспадарчых працах. У некаторыя гульні арганічна ўваходзяць і іншыя творы дзіцячага фальклору – лічылкі, забаўлянкі, калыханкі.

КАЗКІ універсальны сродак народнай педагогікі; утрымліваюць жыццевы маральны вопыт, народную мудрасць, рыхтуюць дзяцей да самастойнага жыцця, вучаць адрозніваць добрае ад дрэннага. Казкі вабяць дзяцей цікавымі персанажамі, прыгодніцкімі дзеямі, чараўніцтвамі, сакавітасцю роднага слова. Казкі лепш расказваць, чым чытаць, расказваць пранікнене і цікава, гледзячы у вочы дзецям.

ЗАГАДКІ у сціслай і дакладнай форме падводзілі вынікі назіранняў за цэлымі групамі жыццевых з’яў, жывел, птушак, вызнаючы іх характэрныя асаблівасці; загадкі служаць разумоваму выхаванню.

ПРЫКАЗКІ – трапнае, лаканічнае, устойлівае народнае выслоўе павучальнага зместу, якое мае прамы і пераносны сэнс. У ёй выказваецца закончаная думка, якая дзякуючы шырокім абагульненням дае ацэнку з’яў, падзей, узаемаадносін паміж людзьмі.

ПРЫМАЎКІ – характарызуецца незакончанасцю думкі, не мае абагульняючага значэння і выкарыстоўваецца найчасцей у канкрэтнай моўнай сітуацыі, можа быць зразумелай толькі ў кантэксце.

Прыказкі і прымаўкі надаюць мове выразнасць, яскравасць, вобразнасць, садзейнічаюць выхаванню высокіх маральных пачуццяў, перадаюць жыццёвы вопыт і маральна-практычную філасофію народа.

свернуть

«Чытанка для дзіцячага садка» на смартфонах

30.11.2021

У «Краіне казак» з'явілася «Чытанка для дзіцячага садка» . Больш за 300 казак, вершаў і апавяданняў цяпер на мабільных прыладах!

Спампаваць праграму бясплатна можна тут: 

https://play.google.com/store/apps/details?id=org.alex73.android.dzietkam .

свернуть

Пачынаем размаўляць па-беларуску!

18.11.2021

Ветлівасць

Ветлівымі словамі дарослыя і дзеці карыстаюцца амаль штодня. Давайце праверым свае веды і пакажам прыклад ветлівых паводзін дзецям:

Дзякуем

Сардэчна дзякую! Я ўдзячны (удзячна) Вам! Дзякуй за дапамогу! Дзякуй за ўсё!

Просім прабачэння

Прабачце, калі ласка! Я прашу прабачэння! Вельмі шкадую, што нарабіў Вам клопату. Не сярдуйце, так атрымалася. Даруйце, мне вельмі непрыемна.

Радуемся

Вельмі добра! Цудоўна! Выдатна! Вось здорава! Якое шчасце! Вось гэта навіна! Мне вельмі прыемна! Я задаволены (задаволена)! Вы мяне ўзрадавалі! Мне гэта даспадобы! Гэта самая шчаслівая хвіліна ў маім жыцці! Я вельмі рады (рада)!

Жадаем

Жадаю шчасця! Каб Вы здаровы былі і радаваліся! Хай Вас Бог беражэ! Хай Вам шчасціць! Хай будуць здаровы Вашы родныя! Расці дужы (дужая) ды вялікі (вялікая)! Хай здзейсняцца ўсе спадзяванні! Бывайце здаровы, жывіце багата! Добрай дарогі! Хай усё будзе добра! Хай Вам лёс не здрадзіць!

Імёны

Для бацькоў імя сына ці дачкі — самае пяшчотнае і мілагучнае. Кожнае дзіця любіць, каб да яго звярталіся неяк асабліва. Камусьці падабаюцца памяншальныя ласкавыя формы імя, камусьці — толькі поўныя. Дзецям будзе цікава на некалькі хвілін акунуцца ў мінулае нашай краіны і даведацца, якія імёны існавалі раней на Беларусі.

свернуть

Беларускія народныя гульні

11.11.2021

Вожык і мышы

Усе дзеці разам з гульцамі-мышамі становяцца ў круг. Вожык—у цэнтры круга. Па сігнале ўсе ідуць направа, вожык — налева. Гульцы прамаўляюць словы: Бяжыць вожык — тупу-тупы, Увесь калючы, гостры зуб! Вожык-вожык, ты куды? Пекла якой бяжыш бяды? Пасля гэтых слоў усе спыняюцца. Па сігнале да вожыку падыходзіць адзін гулец і кажа:

Вожык ножкамі туп-туп!

Вожык глазкамі луп-луп!

Чуе вожык — усюды ціш,

Чу!.. Скрабецца ў лісце мыш!

Вожык імітуе руху: асцярожна ходзіць, прыслухоўваецца. Мышы ў гэты час бегаюць па-за кругам. Вядучы кажа:

Бяжы, бяжы, вожык,

Не шкадуй ты ножак,

Ты лаві сабе мышэй,

Не лаві нашых дзяцей!

Мышкі бегаюць па крузе, подбегам і за круг. Вожык іх ловіць (пятнает).

Гульцы хутка прысядаюць і апускаюць рукі. Мышка злоўленая: яна ў пастцы. Такім чынам, гульня паўтараецца некалькі разоў.

Правілы гульні. Усе дзейнічаюць дакладна ў адпаведнасці з тэкстам. Вожык пятнает мышэй, злегку крануўшы іх рукой. Запятнанная мышка адразу выходзіць з гульні.

Запляціся, пляцень!

Якія граюць дзеляцца на дзве роўныя па сілах каманды — зайцы і тын. Малююць дзве паралельныя лініі — калідор шырыней 10— 15 см. Гульцы-тын, узяўшыся за рукі, становяцца ў цэнтры калідора, а зайцы — на адным з канцоў пляцоўкі. Дзеці-плот чытаюць:

Заяц, заяц не хадзі,

Ў гародзе не блудзі!

Пляцень, заплятайся,

Зайцы лезуць, спасайся!

Пры апошнім слове зайцы бягуць да плетню і імкнуцца разарваць яго ці праскочыць пад рукамі гульцоў. Зайцы, якія праскочылі, збіраюцца на іншым канцы калідора, а тым, каго затрымалі, кажуць: «Ідзі назад, у лес, асінку пагрызі!» І яны выбываюць з гульні. Дзеці-плот паварочваюцца тварам да зайцам і чытаюць:

У лес заяц паскакаў,

Нас пляцень уратаваў.

Гульня паўтараецца, пакуль не переловят ўсіх зайцоў. Пасля гэтага мяняюцца ролямі. Правілы гульні. Перамагае тая група, якая переловит ўсіх зайцоў пры меншай колькасці запеваў.

Ліскі

Якія граюць па дамоўленасці або па лесаванні выбіраюць ліса — вядучага і, построившись ў круг дыяметрам 10-20 м, кладуць каля сябе лісок. Ліс падыходзіць да аднаго з якія граюць і кажа:

— Дзе быў?

— У лесе.

— Каго злавіў?

— Ліску.

— Аддай ліску маю.

— За так не аддаю.

— А за што — скажы сам.

— Як абгоніш, дык аддам.

Пасля гэтага яны бягуць у супрацьлеглыя бакі па крузе. Гаспадаром ліскі становіцца той, хто зойме свабоднае месца ў крузе, лісам — гулец, які застаўся.

Жмуркі

Усе ідуць, прыскокваючы і напяваючы якую-небудзь песеньку, і вядуць гульца-ката з завязанымі вачыма. Як прывядуць да дзвярэй, ставяць яго на парог і загадваюць узяцца за ручку, а потым усе разам (хорам) нараспеў распачынаюць такую гаворку з катом:

— Кот, кот!

На чым стаіш?

— На дубе!

— За што трымаешся?

— За сук!

— Што на суку?

— Вуллі!

— Што ў вуллях?

— Мед!

— Каму ды каму?

— Мне ды сыну майму!

— А нам што?

— Гліны на лапаце!

Тут усе пачынаюць тармасіць ката і спяваюць песеньку:

Кот, кот Апанас,

Ты лаві тры годы нас!

Ты лаві тры годы нас,

Не развязваючы глаз!

Як толькі праспяваюць апошнія словы, разбягаюцца ў розныя бакі. А кот Апанас прымаецца лавіць якія граюць. Усе круцяцца вакол ката, дражняць яго: то дакрануцца да яго пальцам, то пацягнуць за вопратку.

Правілы гульні. Лавіць і разбягацца можна толькі пасля слоў: «Не развязваючы вачэй!» Той, да каго дакрануліся, часова выходзіць з гульні.

Пярсцёнак

Якія граюць стаяць па крузе, трымаюць рукі наперадзе лодачкай. Выбіраецца адзін вядучы. У руках у вядучага ляжыць невялікі бліскучы прадмет (гэта можа быць колца, фанцік з фальгі). Вядучы ідзе па крузе і кожнаму як быццам кладзе колца ў рукі. Пры гэтым ен кажа:

Вось па крузе я іду,

Усім пярсценачак кладу,

Мацней ручкі заціскайце

Да глядзіце, не зявайце.

Аднаму з дзяцей ен незаўважна кладзе колца, а потым выходзіць з кола і кажа: «Пярсценачак, пярсценачак, выйдзі на ганачак!» Той, у якога ў ладошках апынецца колца, выбягае, а дзеці павінны пастарацца затрымаць яго, не выпусціць з круга.

Правілы гульні. Пасля слоў: «Пярсценачак, пярсценачак, выйдзі на ганачак!»— усе гульцы павінны паспець хутка ўзяцца за рукі, каб не выпусціць гульца з колцам у руцэ з круга.

У Мазаля

Удзельнікі гульні выбіраюць Мазаля. Усе астатнія адыходзяць ад Мазаля і дамаўляюцца, што будуць яму паказваць, пасля чаго ідуць да Мазалю і кажуць:

— Здравствуй, дедушка Мазаль

— З дліннай белай барадой,

З чорнымі вачамі, з белымі вусамі!

— Дзеткі, дзеткі! Дзе вы былі?

Дзе вы былі? Што рабілі?

— Дзе мы былі, вам не скажам,

Што рабілі — пакажам!

Усе робяць тыя руху, аб якіх дамовіліся загадзя. Калі дзед Мазоль адгадае, якія граюць разбягаюцца, а дзед ловіць іх.

Правілы гульні. Дзед Мазаль выбірае сабе на замену самага хуткага і спрытнага гульца.

Рэдзькi

Пан стаіць дзе-небудзь удалечыні, а гаспадар застаецца з редьками. Рэдзькі садзяцца на траву адна за іншы, абхапіўшы абедзвюма рукамі таго, хто сядзіць наперадзе. Яны спяваюць:

Мы на градачцы сядзім,

Ды на сонейка глядзім!

Мы ядзім, сядзім, сядзім!

Мы глядзім, глядім, глядзім!

А гаспадар перад градкамі пахаджвае. Раптам здалек чуецца:

Дзінь-дзілінь!

Дзінь-дзілінь!

Дзінь-дзілінь!

Гэта пан на кані (на палачцы) верхам едзе. Ен пад'язджае да градцы, аб'язджае яе два-тры разы, потым спыняецца і пытаецца: «Ці дома хазяін?» Гаспадар адказвае: «Дома! А хто там?» Пан кажа: «Сам пан!» Гаспадар пытаецца: «Што табе трэба?» Пан кажа:

Мая пані на печы ляжала.

Звалілася з печы,

Пабіла плечы.

Вохае, уздыхае —

Рэдзькі жадае.

Дай мне рэдзькі!

Хозяин отвечает:

Рэдзька яшчэ маленькая:

З курыную галоўку.

Прыязджай заўтра!

Пан паехаў дадому. Праз некаторы час ен зноў прыязджае да гародзе і пытаецца тое ж самае. Гаспадар глянуў на градку і кажа:

Рэдзька яшчэ маленькая:

З гусіную галоўку.

Прыязджай заўтра, тады дам!

Пан паскакаў назад. Праз некаторы час зноў прыязджае і кажа тое ж самае. Гаспадар адказвае: «Цяпер мая рэдзька вырасла з конскую галоўку!» Пан пытаецца: «А можна вырваць рэдзьку?» Гаспадар кажа: «Можна! Цягні сам, якую хочаш!» Пан падыходзіць да рэдзьцы і тузае тую, якая сядзіць апошняй. А рэдзька моцна сядзіць ды пасмейваецца над ім:

Ножкі ў пана таненькія,

Ручкі ў пана слабенькія!

Пан паскакаў назад.

Праз некаторы час зноў прыязджае і кажа тое ж самае. Гаспадар адказвае: «Цяпер мая рэдзька вырасла з конскую галоўку!» Пан усе тузае, а выдраць няма сілы. А рэдзькі з гаспадаром над ім пасмейваюцца, прамаўляючы тыя ж словы.

Нарэшце, пан натужыўся, злаўчыўся, вырваў рэдзьку і адвеў туды, дзе стаіць яго конь. Потым падыходзіць да гаспадара і зноў пытаецца: «А можна мне яшчэ рэдзьку?» «Можна, цягні!» — дазваляе гаспадар. Пан сам выдраць не можа і кліча першую рэдзьку. Пачынаюць яны разам цягнуць. Выцягнулі яшчэ адну! Потым яны сталі выцягваць усе рэдзькі па чарзе. І кожная рэдзька, якую ен з градкі выдернет, становіцца за папярэднімі редьками гуськом. Так працягваецца да таго часу, пакуль на градцы нічога не застанецца. Пан сядае на каня і едзе разам з редьками.

Правілы гульні. Выдзіраць рэдзьку можна толькі з дазволу гаспадара.

Грушка

Якія граюць бяруцца за рукі, утвараючы круг, у сярэдзіне якога становіцца хлопчык або дзяўчынка. Гэта і будзе грушка. Усе ходзяць вакол грушкі па крузе:

Мы пасадзім грушку —

Вось так, вось так!

Няхай наша грушка

Расце, расце

Вырастай ты, грушка,

Вось такой вышыні;

Вырастай ты, грушка,

Вось такой шырыні;

Вырастай ты, грушка,

Вырастай у добры час!

Патанцуй, Марылька,

Пакружыся ты для нас!

А мы гэту грушку

Усе шчыпаць будзем.

Ад нашай Марылькі

Уцякаць будзем!

Грушка ў сярэдзіне круга павінна рабіць усе тое, аб чым спяваецца ў песні: танцаваць, кружыцца. На словы «Вось такой вышыні» дзеці паднімаюць рукі ўверх, а на словы «Вось такой шырыні» разводзяць іх у бакі. Калі спяваюць: «А мы гэту грушку усе шчыпаць будзем», усе набліжаюцца да грушке, каб дакрануцца да яе, і хутка ўцякаюць, а грушка ловіць каго-небудзь.

Правілы гульні. Усе гульнявыя дзеянні павінны быць дакладна ўзгодненыя са словамі.

Лясь, лясь, уцякай!

Якія граюць ходзяць па пляцоўцы — збіраюць на лузе кветкі, плятуць вянкі, ловяць матылькоў і г. д. Некалькі дзяцей выконваюць ролю конікаў, якія ў баку скубуць траўку. На словы вядучага:

— Лясь, лясь, уцякай!

Цябе коні стопчуць.

— А я коней не баюсь,

Па дарозе пракачусь!

Некалькі гульцоў пачынаюць скакаць на палачках, пераймаючы конікам і імкнучыся злавіць дзяцей, якія гулялі на лузе.

Правілы гульні. Ўцякаць можна толькі пасля слова прокачусь. Той дзіця, якога дагоніць конік, на час выбывае з гульні.

Мароз

С помощью считалки выбирается Дед Мороз.

Ты зялены, ты чырвоны,

Ты ў шубе, ў кажусе,

У цябе сіні нос,

Гэта ты, Дзед Мароз!

Все дети разбегаются, а Дед Мороз старается дотронуться до любого игрока и заморозить его. Замороженный стоит неподвижно в любой позе.

Правила игры. Разбегаться можно только после окончания считалки. В момент заморозки можно принять любую позу. Выигрывает тот, кто ни разу не попался Деду Морозу.

Лянок

На земле рисуют кружки — гнезда, которых на два-три меньше, чем игроков.

Все становятся в круг, берутся за руки. Ведущий в кругу делает разные движения, все повторяют их.

По команде «Сажай лен» игроки занимают гнезда, а кто не займет гнездо, считается «посаженным»: его сажают в гнездо до конца игры.

Правила игры. Побеждает тот, кто займет последнее свободное гнездо.

Іванка

На земле чертят круг диаметром 5—10 м. Это лес, а в середине квадратик — дом лесовика. В квадрат помещают Иванку и выбирают лесовика. Остальные — лебеди. Лебеди, залетая в лес, пробуют забрать Иванку, а лесовик — поймать лебедей рукой или дотронуться до них прутиком. Лебедь, которому удается вывести из леса Иванку, сам становится лесовиком, и игра начинается сначала.

Правила игры. Забегать в дом лесовика нельзя. Пойманные лебеди выбывают из игры до смены ролей. Лесовик не имеет права выходить из леса и все время стоять возле дома, он должен двигаться по площадке.

Пасадка бульбы

Создаются две команды по пять человек. Игрок, стоящий первым, - капитан, он держит в руках мешочек с пятью картофелинами (камешками). На расстоянии двадцати - тридцати шагов от каждой колонны начерчены пять кружков. По сигналу капитаны бегут к кружочкам и сажают картошку по одной в каждый кружок, затем возвращаются и передают мешочек следующему игроку, который, взяв мешочек, бежит собирать картошку и т. д.

Правила игры. Капитаны стартуют по сигналу. Игроки не выходят за линию без мешочка. Если картошка упала, ее следует поднять и затем бежать. Подбегать к команде надо с левой стороны.

свернуть

Роля сям'і ў выхаванні патрыятычных пачуццяў у дзяцей дашкольнага ўзросту

19.10.2021

 Безумоўна, аснова выхавання чалавека закладваецца ў сям'і. Патрыятычнае выхаванне, цікавасць да духоўнага пачатку нашага жыцця таксама павінны пачынацца ў сям'і. Але ўмоў для гэтага сёння, на жаль, мала. І справа тут не ў адсутнасці ў бацькоў часу для педагагічных гутарак са сваімі дзецьмі, а ў нашым жаданні ахаваць іх ад цяжкіх задач, працы, духоўных высілкаў. Кожная сям'я - гэта свой замкнёны свет і сваё жыццё, свае радасці і смутку, клопаты і традыцыі, свой побыт. 

  У сучаснай сям'і вялікую частку часу дзіця мае зносіны з мамай. Менавіта з ёй складаюцца даверныя адносіны, абмяркоўваюцца трывогі, пытанні, патрэбы. Аднак для дзяцей не менш важна і зносіны з татам. Чым часцей бацька мае зносіны з дзіцем, тым больш цеснымі становяцца эмацыйныя сувязі, а чым раней бацька далучаецца да догляду за малым, тым мацней і глыбей яго бацькоўскія пачуцці.

  Устаноўлена, што ў сем'ях, у якіх бацькі марнуюць шмат часу на размовы, гульні з дзецьмі, дзеці лепш развіваюцца. Аднак даказана, што дзеці, пазбаўленыя магчымасці мець зносіны з бацькамі або з адным з іх, валодаюць падвышанай адчувальнасцю, маюць цяжкасці ў наладжванні кантактаў з аднагодкамі. Сур'ёзную небяспеку для развіцця дзіцяці ўяўляе адсутнасць эмоцый, ласкі, цеплыні пры хай нават і паўнавартасным задавальненні яго фізіялагічных патрэбаў. Толькі сталыя зносіны бацькоў з дзіцем спрыяе ўсталяванню глыбокіх эмацыйных сувязяў, нараджае ўзаемную радасць.

  Выхаванне дзяцей у любові і павазе да бацькоў, шанаванні продкаў - адна з вядучых ідэй педагогікі. Іншая ідэя - гадаваць будучага сем'яніна з малых гадоў шляхам фарміравання станоўчых маральных якасцяў (працавітасці, памяркоўнасці, падатлівасці, стараннасці, сціпласці, сумленнасці).

  Спецыяльныя сацыялагічныя і псіхолага-педагагічныя даследаванні паказалі, што сям'я і дзіцячы сад, маючы свае асаблівыя функцыі, не могуць замяніць адзін аднаго і павінны ўзаемадзейнічаць ў імя паўнавартаснага развіцця дзіцяці.

Рэкамендацыі для бацькоў.

  Калі ў дзяцінстве дзіця адчуваў пачуццё жалю да іншага чалавека, радасць ад добрага ўчынку, гонар за сваіх бацькоў, захапленне ад судотыку з выдатным подзвігам, ён набыў эмацыйны вопыт. Тым самым будуць пабудаваны шляху для асацыяцый эмацыйнага характару, а гэта з'яўляецца асновай, падмуркам больш глыбокіх пачуццяў, умовай паўнавартаснага развіцця чалавека.

  • Выхаванне маленькага патрыёта пачынаецца з самага блізкага для яго - роднай хаты, вуліцы, дзе ён жыве, дзіцячага саду.
  • Звяртайце ўвагу дзіцяці на прыгажосць роднага горада
  • У час прагулкі раскажыце, што знаходзіцца на вашай вуліцы, пагаворыце пра значэнне кожнага аб'екта.
  • Дайце ўяўленне аб рабоце грамадскіх устаноў: пошты, крамы, бібліятэкі і г.д. Паназірайце за працай супрацоўнікаў гэтых устаноў, адзначце каштоўнасць іх працы.
  • Разам з дзіцем прымайце ўдзел у працы па добраўпарадкаванні і азеляненні свайго двара.
  • Пашырайце уласны кругагляд
  • Вучыце дзіцяці правільна ацэньваць свае ўчынкі і ўчынкі іншых людзей.
  • Чытайце яму кнігі пра радзіму, яе героях, пра традыцыі, культуры свайго народа
  • Заахвочвайце дзіцяці за імкненне падтрымліваць парадак, прыкладныя паводзіны ў грамадскіх месцах.
свернуть

Як нарадзілася наша беларуская мова?

08.09.2021

А ці ведаеце вы, як нарадзілася наша беларуская мова?


     Давайце паслухаем мудрыя словы Якуба Коласа, вядомага беларускага пісьменніка: “Роднае слова – гэта крыніца, праз якую мы пазнаём жыццё і навакольны свет. Пагэтаму нам неабходна так старанна вывучаць сваю родную мову, ведаць і любіць лепшыя творы беларускай літаратуры.”
     А зараз давайце разам з вамі успомнім гісторыю развіцця нашай мовы. Наогул, мова ўзнікла сотні тысяч гадоў назад, калі першабытныя людзі аб’ядналіся ў калектывы, каб здабыць агонь, паляваць на жывёлу, лавіць рыбу, будаваць жыццё. Беларуская мова належыць да славянскай групы моў. Прыкладна да 6-7 ст. славяне жылі ад Дуная да Дона, карысталіся адной мовай. Таму мова ў тыя часы была амаль аднолькавая ва ўсіх славян. Але ў далейшым мовы розных славянскіх народаў набылі свае асаблівасці. На развіццё беларускай мовы аказала ўплыў творчасць Еўфрасінні Полацкай, Кірылы Тураўскага і інш.
У 13 ст. Беларусь увайшла ў склад Вялікага княства Літоўскага, дзе беларуская мова стала дзяржаўнай, была мовай справаводства і судаводства, на ёй вялася дыпламатычная перапіска. Пісьменнасць на Беларусі была на высокім узроўні і яшчэ больш інтэнсіўна пачала развівацца з узнікненнем кнігадрукавання. Беларускі першадрукар – Францыск Скарына.
     З канца 14 ст. дзяржаўнай мовай на Беларусі стала польская, а з 19 ст. – руская. Такім чынам, на працягу амаль трох стагоддзяў беларусы мелі вельмі абмежаваныя магчымасці для развіцця сваёй культуры на роднай мове.
     Аднак народ гаварыў на сваёй роднай мове, ствараў цудоўныя казкі, песні, паданні, легенды, прыказкі, загадкі, у якіх праўдзіва паказвалася жыццё народа.
     Пасля 1917 года пачалося свабоднае развіццё беларускай мовы. Выдаюцца газеты, часопісы, слоўнікі, падручнікі на роднай мове. Яна стала мовай школы, кіно, радыё. Развіваецца дзіцячая літаратура, выходзяць часопісы для дзяцей. Але адраджэнне беларускай мовы было нядоўгім. Мову то забаранялі, то не забаранялі, былі “ўзлёты і падзенні”.
     Сёння беларуская мова мае статус дзяржаўнай, але і руская мова мае статус дзяржаўнай. Якой мовай мы больш карыстаемся? Амаль кожны кажа – рускай. Так, сёння беларуская мова ўнесена ў лік выміраючых моў.

свернуть

21 лютага - Мiжнародны дзень роднай мовы!

21 лютага - Мiжнародны дзень роднай мовы!


     Яшчэ ў далёкай старажытнасці людзі здабылі агонь, прыручылі каня, навучыліся апрацоўваць зямлю, вырошчваць ураджай, здабываць руду, нафту і вугаль, будаваць масты, вадзіць па марах і акіянах караблі.
     Буйнейшымі заваёвамі чалавечага розуму ў пазнейшыя часы сталі паравыя машыны, электрычнасць, радыё, самалёты...Вялікім цудам з’явіліся штучныя спадарожнікі Зямлі, касмічныя караблі і выхад чалавека ў космас.
     Але ўсё гэта стала магчыма дзякуючы таму, што ў людзей з’явілася мова. Менавіта яна і вынесла чалавека ў свет розуму.
     Роднае слова з’яўляецца адным з самых вялікіх здабыткаў кожнага народа. Родная мова з’яўляецца формай існавання і захавання народных традыцый, звычаяў і духоўных скарбаў, спосабам і сродкам развіцця нацыянальнай культуры.
     На ёй выдадзены і кожны год друкуюцца навуковыя і мастацкія творы, газеты, часопісы, шматлікія слоўнікі, даведнікі і інш.
     Па прапанове Бангладэш, у 1999 годзе ЮНЕСКА аб’явіла 21 лютага – Міжнародным днём роднай мовы. Менавіта ў гаты дзень загінулі 5 студэнтаў, калі абаранялі свае правы вучыцца на роднай мове.
Лічыцца, што жывых моў на Зямлі ад 3 да 5 тысяч і ад 6 да 8 тысяч дыялектаў.
     Сёння на Зямлі жыве больш за 300 народаў, колькасць якіх паасобку перавышае 1 мільён чалавек.
Славянская група моў – пятая па распаўсюджанасці на планеце. На іх гавораць больш за 300 мільёнаў чалавек. Сёння існуе 13 славянскіх нацыянальных літаратурных жывых моў: беларуская, руская, украінская, польская чэшская, славацкая, славенская, балгарская, македонская і інш.

свернуть